Alevi Diasporası ve resmi din olarak Alevilikte çoklu kimlik

Zeynep Arslan

Özet


Mevcut çalışma, Anadolu Alevilerinin önemli ölçüde dışarıdan gelen tanımlamalara maruz kalmalarına ve Türkiye siyaset konjonktüründe daima “Şeriat tehlikesini” dengeleme amaçlı araçsallaştırılmalarını ele alıyor. Aleviliğin Türkiye toplumunda büyük toplum kesimlerince egemen olan ve devlet erkanında kurumsal olarak işlerliğini sürdüren Sünni-Ortodoks İslam ile kıyaslanma üzerinden tanımlanması durumu, Avrupa Diasporası’nda ve Aleviliğin Avrupa devletleri tarafından tanınma süreçlerinde etkinliğini sürdürmektedir. Özellikle Avusturya örneğinde 2008/2009 yıllarından itibaren Alevi kurumlarınca başlayan Aleviliğin resmi din olarak tanınma (Almanca: Anerkennung als Religionsgesellschaft) çabaları, devlet çıkarları doğrultusunda (1912 İslam yasasını reform etme amaçlı) yeniden araçsallaştırılabileceğine tanık olundu. Bu çalışma, Avusturya’da Alevi kurumlarının tanınma süreçlerinde izledikleri yolu ve sonuç iti-bariyle Avusturya-Alevi toplumunun kurumsal olarak iki kanada bölünme sürecinin nedenlerini incelemektedir. Konunun içeriğini güncel siyasi ve hukuki süreci belgeleyen kaynaklar ile kritik söylem çözümlemesi yöntemiyle devletin kimlik belirleme hususu, hakimiyet ve egemenlik çerçevesinde iç ve dış etkenlerin karşılıklı ilişkilendirmeleriyle, kimliklerin kategorize edilerek oluşumu konusunu ‘kesişimsellik’ (İngilizce: Intersectional approach) teorik altyapısıyla destekleyeceğim.

ABSTRACT IN ENGLISH

Alevi diaspora and multiple identities in Alevism as an ‘officially recognised religion’

This paper focuses on the Anatolian Alevis, whose identity is often defined externally by others and they face political manipulation as a leverage group against fundamentalist Islamic tendencies. The way in which Alevism is commonly defined in contrast to Sunni-Orthodox Islam, an institutional and hegemonic faith in Turkey continues with Alevi Diaspora in Europe[1]too. In particular, in the case of Austria (German: Anerkennung als Religionsgesellschaft), where the recognition of Alevism as a religion dates back to 2008/2009 and it shows how the state manipulates the Alevi population’s goals for her own purposes (Amendment of the 1912 Islam Law). This study focuses on the way in which Alevi faith group is divided into two at the end of this process of regcognition in Austria. These groups are the Islam Alevis and the (Syncretic) Alevis. This paper analyses the roles of the Austrian Alevi associations and the Austrian state in this process of division and official recognition. The analyses are based on content analysis of documents on current political and judicial decisions and benefits from critical discourse analysis approach. The intersectional theoretical approach is tested when the dominance and hegemony aspects, mutual influences of internal and external factors as well as identity buildings through categorization are analysed.



Anahtar Kelimeler


Alevilik; tanınma; Avrupa; Avusturya; Diaspora; Kimlik; Alevis; religion; recognition; Austria; Alevis in Europe

Tam Metin:

PDF

Referanslar


AHİM: Hasan und Eylem Zengin gg. Türkei. Urteil vom 09. 10. 2007. Kammer II. Bsw. Nr. 1. 448/04: http://www.menschenrechte.ac.at/docs/07_5/07_5_08 (son erişim: 20.03.2010).

Aktaş, M. (n.y): Alevilik ve Kemalizm. Blog: Sosyalist Mesopotamya: http://www.mesop. net/osd/soft/zeitung_print.php?id=204 (son erişim: 12.09.2016).

Alevihaberajansi.com (n.y.): Alevi Dosyası 8: İzzettin Doğan: http://www.alevihaberajansi. com/index.php?option=com_content&ta sk=view&id=397&Itemid=50 (son erişim: 02.08.2017).

Alpay, K. (2013, Temmuz 25). Kemalizmin Bekasına Koşulan Alevilik ve Sosyalizm. Haksöz haber: http://www.haksozhaber.net/kemalizmin-bekasina-kosulan-ale vilik-ve-sosyalizm-27230yy.htm (son erişim: 12.09.2016).

Anderson, B. (1983). İmagined Communities. Reflections on the Origin and Spread of Nationalism, London: Verso.

Arakelova, V. (2010). Ethno-religious Communities: To the Problem of Identity markers. [Electronic Version: academia.edu] Iran and the Caucasus Studies Journal. Vol. 14 (1). s. 1-19.

Arslan, Z. (ed.) (2017). Zazaki –yesterday, today and tomorrow. Survival and standardization of a threatened language. Dieter Halwachs: Grazer Plurlingualismus Studien (GPS 04). Graz: GLM.

Arslan, Z. (2016). Eine religiöse Ethnie mit Multi-Identitäten. Die europäisch-anatolischen Alevit_Innen auf dem Weg zur Systematisierung ihres Glaubenssystems, Wien: LIT Verlag.

Arslan, Z. (2016b). „The Alevi Diaspora – its entrance as a political stakeholder and its impact on the homeland“. Border Corssing. Vol 6, No 2 (Temmuz-Aralık 2016), London: Transnatinal Press London, p. 342-353.

Arslan, Z. (2014, Ekim). Prof. Eichner: Zazaki ile Kürtçe akraba ama iki ayrı dildir! (English: Prof. Eichner: Zazaki and Kurdish are languages in relative to eachother but they are two different languages). Hallac.org. Nr. 5.: http://hallac.org/index.php?id=8&tx_ttnews%5Bttnews %5D=328&cHash=881cd9ba41e2ff2bd79a7e14e650c578&PHPSESSID=e0d0ac669fda7269eaa025a1d878ab9f (son erişim: 04.04.2017).

Arslan, Z. (2012). „The Alevi movement in Austria and Europe“. Conference: "Islam and Muslim Communities in Central Europe". University of Minnesota (Institute for Global Studies und Center for Austrian Studies), April 27-28, 2012 614 Social Sciences Tower, University of Minnesota.

Aydın, E. (2010). Osmanlı Gerçeği. Nızam-ı Alem’in Gayrı Resmi Tarihi. (Deutsch: Die Wahrheit über die Osmanen. Die in-offizielle Geschichtsschreibung des Nızam-ı Alem). 11. baskı, İstanbul: Kırmızı yayınları.

Babinger, F. (1921). Scheich Bedreddin, der Sohn des Richters von Simaw. Ein Beitrag zur Geschichte des Sektenwesens im altosmanischen Reich, Leipzig: Der Islam 11.

Beşikçi, İ. (2014). Doğu Anadolu'nun Düzeni. Sosyo-Ekonomik ve Etnik Temeller, İstanbul: İsmail Beşikçi Vakfı Yayınları

Brubaker, R. ve Cooper, F. (2000). Beyond identity. In: Theory and Society 29. 1-47, Holland: Kluwer Academic Publishers.

Bruinessen, M. van (1995). The Ethnic Identity of the Kurdish Alevis. Syncretistic Religious Communities in the Near East. Collected Papers of the International Symposium “Alevism in Turkey and Comparable Syncretistic Religious Communities in the Near East in the Past and Present”. 14-17 April 1995, Berlin.

Bundesgesetzblatt Österreich (2013, Mayıs 22). 133. Verordnung: Anerkennung der Anhänger der Islamischen Alevitischen Glaubensgemeinschaft als Religionsgesellschaft. http://www.ris.bka.gv.at/ Dokumente/BgblAuth/BGBLA_2013_II_133/ BGBLA_ 2013_ II_133.html (son erişim: 23.12.2016).

Çelik, F. (2017). Dersim Massacre (1937/38) and native languages of Dersimis: Implications of the losses of the native language as an effect of intergenerational trauma. Zeynep Arslan (Ed.): Zazaki –yesterday, today and tomorrow. Survival and standardization of a threatened language. Dieter Halwachs: Grazer Plurlingualismus Studien (GPS 04). Graz: GLM.

Çıntay, N. (tarih yok). AKP, Kemalizm ve Aleviler. Onlineportal iştirakî. http://istiraki.blogspot .co.at/2013/07/akp-kemal izm-ve-aleviler.html (son erişim: 12.09.2016).

De Vos, G. (1996): Ethnic Pluralism: Conflict and Accommodation. De Vos, George, Romanucci-Ross, Lola (ed.). Ethnic Identity. Creation, Conflict and Accommodation. 3. cilt. London: Altamira Press.

Demokrathaber.org. (2017, Şubat 14). Alevilerin zorunlu din dersiyle imtihanı. http://www.demokrathaber.org/genclik-egitim/alevilerin-zorunlu-din-dersiyle-imtihani-h79730.html (son erişim: 19.07.2017).

Der Standard (2009, Ocak 28). Islamlehrer auf dem Prüfstand. http://derstandard.at/ 1231153132386/Islamlehrer-auf-dem-Pruefstand (son erişim: 23.12.2016).

Die Presse (2016, Auğustos 08). IGGiÖ-Wahl: Olgun als neuer Präsident bestätigt. http://die presse.com/home/panorama/wien/5082037/IGGiOeWahl_Olgun-als-neuer-Praeside nt-bestaetigt (son erişim: 05.05.2017).

Die Presse (2011, Haziran 26). Fuat Sanac ist neuer Präsident der Muslime. http://diepresse.com/ home/panorama/religion/672927/Fuat-Sanac-ist-neuer-Praesi dent-der-Muslime (son erişim: 05.05.2017).

Dörler, E. (2004). Eine Begräbnisstätte für Muslime und Musliminnen in Vorarlberg. Im Auftrag von okay. zusammen leben. Dornbirn: Projektstelle für Zuwanderung und Integration.

Dreßler, M. (2002). Die alevitische Religion. Traditionslinien und Neubestimmungen, Würzburg: Ergon Verlag.

Eder, S. (2014). Konstruktion alevititscher Identität in Österreich.

Diploma tezi. Avusturya Viyana Üniversitesi. Elektronik erişim: http://othes.univie.ac.at/ 34002/1/2014-08-040901208.pdf (son erişim: 21.07.2017).

Evrensel (2016, Aralık 12). ‘Aleviler yakılsa da sineye çekiyor, bizim için büyük şans’. https://www. evrensel.net/haber/299170/aleviler-ya¬kilsa-da-sineye-cekiyor-biz im-icin-bu¬yuk-sans (son erişim: 13.1.2017).

Gellner, E. (1983). Nations and Nationalizm. New York: Cornell University Press.

Gippert, J. (1996). Die historische Entwicklung der Zaza-Sprache. Ware. Pêseroka Zon u Kulturê Ma: Dımıli-Kırmanc-Zaza Issue 10: 148-154. Türkçesi: Zazacanın tarihsel gelişimi. Ware. Pêseroka Zon u Kulturê Ma – Zaza Dili ve Kültürü Dergisi Issue 13: 106-113.

Gorzewski, A. (2010): Das Alevitentum in seinen divergierenden Verhältnissen zum Islam. Bonner Islamstudien, cilt 17, Schenefeld: EB-Verlag.

Gözler, K. (2010, Kasım 13). 1982 Anayasasına göre din eğitim ve öğretimi. http:// www.anayasa.gen.tr/din-egitimi.htm (son erişim: 19.07.2017).

Haberler.com. (2014, Mart 01). "Ülke Genelinde 12 Milyon 521 Bin 792 Alevi Yaşıyor". https://www.haberler.com/chp-li-ozbolat-ulke-genelinde-12-milyon-521-bin-573 2812-haberi/ (son erişim: 21.07.2017).

Hobsbawm, E. J. (1990). Nationen und Nationalismus. Mythos und Realität seit 1780, Frankfurt: Campus Verlag.

IGGiÖ: Das Islamgesetz von 1912. http://www.derislam.at/islam.php?name=Themen &pa= showpage&pid=6 (son erişim: 29.12.2016).

Kaplan, I. (2009). Alevice Inancımız ve Direncimiz, Köln: AABF.

Kaplan, Ö. Ulaş. (2011, Kasım 16). Yavuz Sultan Selim Dönemi Alevi Katliamları. Özgür Dersim. http://www.ozgurdersim.com/yazi/yavuz-sultan-selim-donemi-alevi-katliamlari-158.htm (son erişim: 19.07.2017).

Keskin, M.: Aufsatz „Zazaki“. Zazaki.de: http://www.zazaki.de/deutsch/aufs aezte /Keskin-Zazaki.pdf (son erişim: 31.10.2016).

Keskin, M.: Zazaca Üzerine Notlar, Sükrü Aslan (ed). 2011. Herkesin bildiği sır, İstanbul: İletişim.

Kızılbaş Dergisi. (2017, Haziran 15). Devletin Alevilik Bildirgesi. s. 7-8.

Köksal, S. (2006). Ortakçı toplumdan bugüne Kızılbaşlık, Ankara: Ütopya.

kulturshaker.de. (tarih yok). Kritische Kulturtheorie für die Praxis: Intersektionalität. http://kultur shaker.de/paedagogik-der-begegnung/machtkritische-ansaetze/inters ektionalitaet/ (son erişim: 15.09.2016).

Kultusamt: Gesetzlich anerkannte Kirchen und Religionsgemeinschaften in Österreich. https://www.bka.gv. at/kirchen-und-religionsgemeinschaften (so erişim: 31.10.2016).

Kultusamt 2: Staatlich eingetragene religiöse Bekenntnisgemeinschaften.

https://www.bka.gv.at/religiose-bekenntnisgemeinschaften (son erişim: 04.05.2017).

Luhmann, N. (2002): Die Religion der Gesellschaft. Suhrkamp Taschenbuch. Frankfurt am Main.

Mahçupyan, E. (1999). Die Türkischen Medien. Autoritäre Mentalität und kommunitaristische Politik. İstanbuler Alamanach 3.

Massicard, E. (2012). The Alevis in Turkey and Europe. Identity and managing territorial diversity, London: Routledge.

Mertcan, H. (2015). Türk modernleşmesinde Arap Aleviler (Tarih Kimlik Siyaset), Adana: Karahan Kitabevi.

Tageszeitung Milliyet (2013, Temmuz 7). Erdoğan: Alevilik Hz. Ali'yi sevmekse ben dört dörtlük bir Alevi'yim. http://www.milliyet.com.tr/erdogan-alevilik-hz-ali-yi/siyaset/detay/173 8091/ default.htm (son erişim: 02.06.2017).

Paul, L. (1998). The Position of Zazaki among West Iranian Languages. In: Sims-Williams, N. (ed.) Old and Middle Iranian Studies Part I: 163-176. Proceedings of the 3rd European Conference of Iranian Studies (held in Cambridge, 11th to 15th September 1995), Wiesbaden.

Redmann, St. (2009, Mart 4). Gott, Muhammed und Ali. Alevitischer Religionsunterricht in Deutschland. Homepage Deutsche Islam Konferenz.. http://www.deutscheislamkonferenz.de/ DIK/DE/Magazin/IslamBildung/AlevitischerRU/alevitischer-unterricht-node.html (son erişim: 23.12.2016).

RIS. (2017, Temmuz 19). Bundesrecht konsolidiert: Gesamte Rechtsvorschrift für Islamgesetz 2015, Fassung vom 19.07.2017 (Türkçe: Avusturya İslam Yasası. Tam metni.): https://www.ris.bka.gv.at/ GeltendeFassung.wxe?Abfrage=Bund esnormen&Gesetzesnummer=20009124 (son erişim: 19.07.2017).

Saygılı, A. (2013, Ocak 07). Alevilik ve Kemalizm'in Sorunlu İlişkisi. Radikal: http://blog. radikal.com.tr/din/alevilik-ve-kemalizmin-sorunlu-iliskisi-10273 (son erişim: 10.8.2016).

Shankland, D. (2007): The Alevis in Turkey: The Emergence of a Secular Islamic Tradition. London: Routledge.

Sheyholislami, J. (2017): Language Status and Party Politics in Kurdistan-Iraq: The case of Badini and Hawrami Varieties. In: Zeynep Arslan (ed.): Zazaki –yesterday, today and tomorrow. Survival and standardization of a threatened language. Dieter Halwachs: Grazer Plurlingualismus Studien (GPS 04). Graz: GLM.

Schnell, R. (1990): Dimensionen ethnischer Identität. https://www.uni-due.de/~hq0215/documents/ 1990/1990_DimensionenEthnischerIdentitaet.pdf (son erişim: 26.07.2017).

Six-Hohenbalken, M. (2017): Kırmancki, Zazakî and the remembrance of Tertele: The language as a key and catalyzer for memory processes. Zeynep Arslan (ed.): Zazaki –yesterday, today and tomorrow. Survival and standardization of a threatened language. Dieter Halwachs: Grazer Plurlingualismus Studien (GPS 04). Graz: GLM.

Sohrweide, H. (1965). Der Sieg der Safaviden in Persien und seine Rückwirkungen auf die Schiiten Anatoliens im 16. Jahrhundert. Der Islam 41. Leipzig Strobl, Anna (1997): Islam in Österreich. Eine religionssoziologische Untersuchung, Frankfurt am Main.

Sökefeld, M. (2004): Diaspora, Identity and Religion. New Directions in Theory and Research. Waltraud Kokot, Kachig Tölölzan and Carlon Alfonso (Ed.), London: Routledge.

Taşğın, A. (2009). Safevi – Osmanlı Savaşı’ndan itibaren Dinî Söylemin Siyasal Propaganda Aracı Olarak Kullanılması: Dede Kargın Örneği. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli. 2009-29. s. 209-224.

Taşğın, A. (2004). Hata’iden Günümüze Anadolu Alevilerinde Farklılaşma. Birinci Uluslararası Şah İsmail Hatai Sempozyum Bildirileri. 9-10-11 Ekim 2003. Gülağ Öz (ed), Ankara. s. 297-306.

Türkçe Bilgi.com. Katliam nedir? https://www.turkcebilgi.com/katliam (son erişim: 20.07.2017).

Ünal, M. Ali (1992). Osmanlı Araştırmaları XII; The Journal of Ottoman Studies XII. Homepage der Islam Araştırma Merkezi [gehört dem Präsidium für religiöse Angelegenheiten (Türkisch: Diyanet İşleri Başkanlığı) in der Türkei an]: http://www.isam.org.tr/ documents/ _dosyalar/_pdfler/osmanli_arastirmalari_dergisi/osmanl%C4&B1_sy12/1992_12_UNALMA.pdf (son erişim: 14.11.2016).

Vertovec, St. (2000): Religion and Diaspora. Institute of Social & Cultural Anthropology. University of Oxford WPTC- 01- 01. http://www.transcomm.ox.ac.uk/ working%20papers /Vertovec01.PDF (son erişim: 24.07.2017).

Walgenbach, K. (2007). Gender als interdependente Kategorie. In: Walgenbach, Katharina; Dietze, Gabriele; Honrscheidt, Lann; Palm, Kerstin: Gender als interdependente Kategorie. Neue Perspektiven auf Intersektionalität, Diversität und Heterogenität, Opladen: Verlag Barbara Budrich. s. 23-65.

Yavuz, M. Hakan (2000). Cleansing Islam from the Public Spere. JIA 54. Nr. 1.

Yeni İslam Yasası Tam Metin (Almanca: Gesamte Rechtsvorschrift für Islamgesetz): https://www. ris.bka.gv.at/GeltendeFassung.wxe?Abfrage=Bundesnormen&Ge setzesnummer=20009124 (son erişim: 23.12.2016).

Zeyneloğlu, S., Sirkeci, I., & Civelek, Y. (2016). Language shift among Kurds in Turkey: A spatial and demographic analysis. Kurdish Studies, 4(1), 25-50. Retrieved from http://www.tplondon. com/journal/index.php/ks/article/view/573.

Zırh, B. Can (2015). Bir Kesişim olarak Milli-Muhafazakârlığın Üç Değili: Aleviler, Ermeniler ve Kürtler. Çakmak, Yalçın; Gürtaş, İmran. ed. (2015): Kızılbaşlık, Alevilik, Bektaşilik. Tarih-Kimlik-İnanç-Ritüel, İstanbul: İletişim Yayınları


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.




Copyright © 2003-2018 Transnational Press London | Tüm hakları saklıdır | TRANSNATIONAL PRESS LONDON LTD. İngiltere ve Galler'de kayıtlıdır. Şirket kayıt no. 8771684.